Historie związane z dzikimi lokatorami od lat regularnie pojawiają się w mediach. Często są to dramatyczne opowieści właścicieli nieruchomości, którzy przez długi czas próbują odzyskać swoje lokale od osób zajmujących je bezprawnie. W trakcie tej walki tracą nie tylko pieniądze, ale również spokój psychiczny i życiową równowagę. Niejednokrotnie sami popadają w długi, zmuszeni do utrzymywania nieruchomości, z której nie mogą korzystać. Od dawna powraca również temat konieczności zmiany przepisów ustawy o ochronie praw lokatorów.
Jedną z osób zaangażowanych w działania na rzecz ich zmiany jest detektyw Małgorzata Marczulewska, która w programie “Interwencja” kanału zero podzieliła się swoją wiedzą i doświadczeniem na temat dzikich lokatorów i trudności prawnych związanych z ich wyprowadzeniem.
– W ustawie o ochronie praw lokatorów wymienione są konkretne sytuacje, w których można wejść do zajmowanego lub wynajmowanego mieszkania. I niestety jest ich bardzo niewiele. Należą do nich przypadki takie jak powódź, zagrożenie pożarem czy dewastacja – mówi mec. Bartosz Graś
– Uważam, że w kwestii rynku nieruchomości polskie przepisy stoją po stronie dzikich lokatorów, a nie uczciwych właścicieli. Od wielu lat działam na rzecz zmiany tych regulacji. Zgodzę się, że standardowa eksmisja trwa około dwóch lat. Jeżeli jednak trafiamy na oszustów, niestety może to potrwać kilka, a nawet kilkanaście lat – mówi Małgorzata Marczulewska z Prezes Zarządu Grupy Averto.
Problem z nielegalnymi najemcami nie ogranicza się wyłącznie do formalności i procedur sądowych. Konsekwencje nieuczciwego okupowania nieruchomości odczuwają również bliscy właścicieli, a przedłużający się konflikt może prowadzić do poważnych kryzysów zarówno osobistych jak i rodzinnych.
– W swojej karierze brałam udział w kilkuset sprawach dotyczących nielegalnych lokatorów. Schemat jest zawsze podobny. Jedna osoba wprowadza się do mieszkania, a później pojawiają się kolejne, z którymi nie zawarto żadnej umowy. Czynsz zostaje zapłacony raz, dwa, może trzy razy. Brak wpływów z najmu pogarsza sytuację życiową właściciela, a brak wsparcia może doprowadzić nawet do rozpadu całych rodzin. W takich przypadkach brak wpływów z czynszu jest tylko jednym z wielu problemów – mówi Marczulewska.
W opinii ekspertki rozwiązanie części problemów nie wymagałoby całkowitej przebudowy systemu prawnego, lecz wprowadzenia kilku konkretnych zmian. Wskazuje przede wszystkim na kwestie związane z doręczaniem korespondencji, zasadami przyznawania lokali socjalnych oraz możliwościami przeprowadzania eksmisji.
– Wystarczyłoby wprowadzić kilka prostych zmian w przepisach, aby ograniczyć możliwości działania dzikich lokatorów. W pierwszej kolejności należy skończyć z fikcją doręczeń. Obecnie nieodbieranie korespondencji może prowadzić do zawieszania postępowań. Kolejna kwestia to zasady przyznawania lokali socjalnych. Powinny one trafiać przede wszystkim do osób, które rzeczywiście ich potrzebują, takich jak seniorzy, samotne matki czy osoby z niepełnosprawnościami. Chcemy również wprowadzić przepis umożliwiający przeprowadzenie eksmisji na teren sąsiedniej gminy – mówi detektywka Marczulewska.
Nie wszystkie przypadki nielegalnego zajmowania mieszkań można jednak łatwo zakwalifikować jako oszustwo. Istotną przeszkodą jest konieczność udowodnienia zamiaru działania sprawcy. Nawet częściowe regulowanie należności może utrudniać wykazanie, że od początku celem najemcy było bezprawne korzystanie z cudzej nieruchomości.
– Istnieje problem z pociąganiem dzikich lokatorów do odpowiedzialności karnej, ponieważ w przypadku przestępstwa oszustwa trzeba udowodnić zamiar sprawcy. Najemca, który zapłacił kilka czynszów lub raz na jakiś czas prześle niewielką kwotę, pokazuje, że podejmuje próby spłaty należności. W takiej sytuacji trudno udowodnić mu, że od początku z premedytacją zamierzał zajmować nieruchomość i za nią nie płacić – mówi Jacek Kusiak, stowarzyszenie Mieszkanicznik
Nie każdy właściciel mieszkania zdaje sobie sprawę z tego, iż istnieją możliwości odszkodowawcze podczas postępowania eksmisyjnego. Podczas długotrwałego czekania na przyznanie lokalu socjalnego nielegalnemu najemcy, właściciel może ubiegać się o rekompensatę finansową na czas tego oczekiwania.
– Państwo chroni właścicieli mieszkań. Jeżeli sąd orzeknie eksmisję i przyzna lokatorowi prawo do lokalu socjalnego, właścicielowi przysługuje od samorządu odszkodowanie za okres oczekiwania na faktyczne przyznanie takiego lokalu – mówi Piotr Ikonowicz
Skala problemu staje się szczególnie widoczna, gdy spojrzymy na czas potrzebny do zakończenia całej procedury wyprowadzania dzikiego lokatora. Nawet uzyskanie korzystnego dla właściciela wyroku nie oznacza bowiem, że nieruchomość zostanie szybko odzyskana. Dalsze oczekiwanie na lokal socjalny może znacząco wydłużyć cały proces.
– Według statystyk na wyrok czekamy od dwóch do trzech lat, a później kolejne tyle na przyznanie lokalu socjalnego. Mamy jednak dwie grupy takich lokatorów. Są osoby ubogie lub w jakiś sposób pokrzywdzone przez życie, które rzeczywiście potrzebują pomocy. Druga grupa to ludzie, którzy już w momencie wynajmowania mieszkania mają zamiar nie płacić za jego użytkowanie. I właśnie ta druga grupa sprawia największe problemy, jeśli chodzi o odzyskanie nieruchomości – mówi Kusiak.